روستای طرق نگین سبز کوهسرخ
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: محمود کامل طرقی - یکشنبه ۱۱ خرداد ،۱۳٩۳

 

محمد بن عبدالله کاتبی طرقی

 

محمد بن عبدالله کاتبی ترشیزی) نیشابوری) ، شاعر نادره گوی و وارسته نیمه اول قرن نهم هجری میباشد.

وی  زاده  قریه طرق واقع  در بخش کوهسرخ کاشمر فعلی است.  در روزگار اوکاشمر قدیم ( ترشیز) از توابع نیشابور محسوب می شد - لذا کاتبی خود را نیشابوری می داند و می گوید :

همچو عطار از گلستان نیشابورم ولی              خار صحرای نیشابورم من و عطار گل

 

کاتبی در نیمه دوم قرن هشتم هجری به  دنیا آمد و در نیمه اول قرن نهم هجری قمری در گذشت.  ابتدا به نیشابور رفت و نزد سیمی نیشابوری خطاطی  , ادبیات فرا گرفت  و در شاعری و خوش نویسی شهره گشت. به نحوی که برای خود تخلص کاتبی را برگزید. گویند تبحرش در خطاطی به حدی بود که استاد به او رشک برد. او به حرمت استاد راهی هرات گشت. از آن جا راهی استرآباد (گرگان فعلی ) ، گیلان و سپس شروان شد. در آن جا به بارگاه امیر ابراهیم شاه شروانی راه یافت. مدتی بعد راهی تبریز شد.


 

او مدح امیران می گفت و صله دریافت می کرد  ولی در هیچ  امیری قدرش را ندانست. مدتی بعد به اصفهان رفت و در حلقه  عارفی چون خواجه صاین الدین ترکه  وارد شد و به کسب کمال پرداخت. سرانجام به استرآباد بازگشت و در سال839 هجری قمری  به علت ابتلاء به وبا درگذشت و در یکی از محلات آن دیار به خاک سپرده شد. او قبل از مرگ در مورد  شیوع وبا در استرآباد می گوید:

 

                             زآتش قهر وبا گردید ناگاهان خراب              

 

                            استرآبادی که خاکش بود خوش بوتر زمشک

 

                            اندرو از پیر و برنا هیچ کس باقی نماند        

 

                            آتش اندر بیشه چون افتد نه تر ماند نه خشک

 

تذکره نویسان او را شاعری مبدع و حتی بی نظیر دانسته اند. بهتعبیر مصححان این کتاب « متاسفانه در روزگار ما ناشناخته مانده و دیوان شعر و مثنوی هایش تاکنون نه تنها تصحیح نگردیده ، بلکه به چاپ هم نرسیده است.» مصححان سپس نظرات بزرگانی چون ؛ امیر علیشیر نوایی ، امیر دولتشاه سمرقندی  ، سید خواجه نقیب الاشراف ، عبدالرحمان جامی ، امین احمد رازی و دکتر ذبیح الله صفا  را در  مورد جایگاه ممتاز کاتبی بیان نموده اند.

 

روزگار کاتبی را دوران نابسامانی نثر و شعر و کم مایگی پارسی گویان دانسته اند. تذکره نویسان و صاحب نظران معتقدند که او گرد تقلید نگشت  و با خلاقیت خاص خود غزلیاتی لطیف  و مملو از مضامین عرفانی و عاشقانه تقدیم ادب پارسی نمود.

 

او را در خلق معانی و رعایت  قئاعد سخنوری حتی در مشکل ترین التزمات توانا و ماهر دانسته اند و عده ای چون مرحوم دکتر صفا او را از این نظر در ادب فارسی بی نظیر دانسته اند.

 

 تبحر او در شاعری به حدی است که عبدالرحمان جامی اورا خاتم الشعرا لقب داده است.

 

مصححان کتاب اظهار می نمایند که از مجموعه اشعار کاتبی  7 نسخه در ایران موجود است. این بزرگواران این هفت نسخه را مورد بررسی قرار دادند(البته این نسخه ها هریک دارای بخشی از اشعار می باشند) و  در نهایت نسخه معروف به نسخه مرحوم محمود فرخ خراسانی (قدمت کتابت این نسخه مربوط به عصر شاعر می باشد) را اساس کار تصحیح قرار دادند. در این مجلد 448 غزل عرضه شده است.

 

مصححان بر آنند که مثنوی های کاتبی را به عنوان جلد دوم دیوان او منتشر نمایند. در تذکره ها  آثار کاتبی بدین شرح  ذکر شده است : مثنوی های  تجنیسات ، خمسه ی کاتبی ، دلربا ، سی نامه ، ، گلشن ابرار ،ذو بحرین ، ذوقافیتین ، حسن و عشق ، ناظر و منظور ،بهرام و گل اندام و دیوانی مستمل بر قصاید و غزلیات.

 

واما غزلی از او:

 

باز عشق خانه سوزم در دل و جان خانه ساخت          

 

عقل و جان را داد دستوری مرا دیوانه ساخت

 

عشق می زد دی در دل ، عقل گفتا :کیستی؟                      

 

گفت آنکو صد هزاران خانه را ویرانه ساخت

 

نیست در پیمانه دل غیر خون ،گویا قضا                          

 

 از پی پیمودن خون بود کین پیمانه ساخت

 

شمع ما را نیست میل خلق سوزی ، وربود                         

 

شمع در یکدم تواند کار صد پروانه ساخت

 

خال او تخم محبت دان که دهقان ازل                                

 

کشتزار هر دو عالم بهر این یک دانه ساخت

 

مردمان افسانه بهر خواب سازند و مرا                             

 

خواب چشم او میان مردمان افسانه ساخت

 

هرکسی را سرنوشتی ساخت در عالم شهید                       

 

 کاتبی را نقطه خال و لب جانانه ساخت

 

از آثار او: مثنوی ده باب (شبیه بوستان مثنوی) - مجمع البحرین - سی نامه - دلربا - دیوان شامل غزلیات - مفردات - رباعیات و قصایدرا نام برد.

منبع : وبلاگ روستای طرق

نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر: